Zaman zaman cesur seslerce dillendirilen 'yargılansın' talepleri karşısında, muhatabın sessiz kaldığı da tarih kayıtlarına geçecek

12 Eylül
Vahdettin hakkında kısaca böyle de, acaba aksakallı tarih 12 Eylül'ün ilk sorumlusu ve sorumluları hakkına ne yazar, kısa bir antrenmana ne dersiniz?
Zamanın Genelkurmay Başkanı ve dört kuvvet komutanının emir komuta zinciri içinde hallettiği darbe, başlangıçta kısmi bir meşruiyet ya da haklılık taşısa da, devam edegelen terörün bıçak gibi kesilmesiyle daha başlangıçta şaibe altına girdi; 'Madem bir günde durdurabiliyordu, neden darbe öncesi durdurulamadı?' sorusunu akla ve tartışma ortamına getirdi.
Yeni Anayasa taslağı, önceden adına Kurucu Meclis dense de niteliği gereği sonra Danışma Meclisi adını alan kurulca hazırlanmış olsa da, hazırlanan taslağa son şekli, gene bir tür meclis gibi çalışan beş kişilik konseyce verilmişti. Anayasa halk oylamasına sunulduğunda hukuk, demokrasi bir yana ağır bir baskı söz konusuydu. 'Anayasaya Hayır' propagandası yasaklanmıştı. Halk oylamasında oy zarfları yarı saydamdı, 'evet' oyları beyaz, 'hayır' oyları mavi kağıda basılmıştı. Anayasaya hayır diyenlerin mavi oyları zarfın içinde açıkça belli oluyordu ve her halde bu amaçla böyle düzenlenmişti. Bu uygulama hakkında sorumluların ne düşündüğü bilinmez ama kayda geçirirken tarihin hayrete düşeceği, yüzünün buruşacağı kuşku götürmez; elbette yüksek zeka ürünü olduğu için değil.
Anayasa oylamasının aynı zamanda cumhurbaşkanı seçimini içermesi konusunda da tarihin hükmü aynı olmalıdır. 'Bu Anayasa'yı kabul ediyorsan aynı zamanda Sayın Evren'i cumhurbaşkanı seçeceksin' dayatmacası. Dahası, 'Bu Anayasayı kabul etmezsen, demokrasi belirsiz bir tarihe ertelenecektir' tehdidi.
Meydan nutuklarında İslam'ın Kutsal Kitabı'ndan ayetler okumakla, imamlık ile devlet veya cumhurbaşkanlığı karıştırıldı, daha sonraki laiklik karşıtı gelişmelerin önü açıldı.
İnsan hayatını hiçe sayan konuşma ve uygulamalar oldu. Ardı ardına gelen idamları savunmak için 'Asmayalım da besleyelim mi?!' gibi mantıksız konuşmalar yapıldı. Mantıksızdır, çünkü asmakla beslemek birbirinin alternatifi değildir. Böyle bir sözü değil insan için, herhangi bir canlı için söylemek bile başlıbaşına tüyler ürperticidir. Gene idamlar konusunda, tarafsız davrandığını kanıtlamak için, 'bir solculardan, bir sağcılardan' dendi. İnfazların sağcılık-solculuk dengelemesiyle yapıldığı söylemi de anlaşılamaz.
İnfazların önemli bir bölümü siyaseten idamdır. İçlerinde yaşı küçük olanlar vardır. İşkence yapılırken ölenler oldu. İşkencenin başlı başına insanlık suçu olması yanında, işkenceyle öldürmenin adı daha ötesi olmalıdır. Gözaltına alınanların, tutuklananların sayıları binlerle ifade buldu. Bunların önemli oranı mahkemece aklanmış olsa da hapiste kaldıkları süre ve sonra bir tür etiketli yaşam sürmeleri nedensiz fakat ağır biçimde zarar görmelerine yol açtı. İşten atılan devlet görevlilerinin sayısı tam bilinmese de on binler basamağındadır.