|
|
Depresyon ve tam tersi bir durum olan mani tabloları, aralıklı olarak veya ardarda hatta bazan birlikte (karışık tip) yaşanır. Depresyon önceki bölümde anlatıldığı gibidir. MANİ
Bir
yıllık sürede, yüz erkekten 1.2’sinin yaşamında ilk kez mani ortaya
çıkardığı hesabedilmiştir. Bu rakam kadınlarda 1.8’dir. Bir kişinin
yaşamı boyunca mani geçirme riski %1’dir. Genellikle 30 yaş civarında
ortaya çıkar. Ailelerinde bu hastalık olanlarda, hastalanma riski daha
yüksektir. Hastalık göstermede kırsal ya da kentsel kesimden olmak
farklı olmamakla birlikte, yüksek sosyoekonomik gruplarda hafifçe daha
fazla görülür. Eğer birinci derece akrabalarda (anne, baba ve kardeş)
bu hastalık varsa, risk %20-25’ çıkar. Bipolar hastalarının %50’sinin
anne-babasında, mizaç bozukluğu bulunduğu saptanmıştır. Anne babadan
birinde bipolar bozukluk varsa, çocuğun bu hastalığa yakalanma riski
%25’dir. Eğer hem anne hem babada bu hastalık varsa risk % 50-75’e
yükselir. Tek yumurta ikizlerinden biri bu hastalığa yakalandığında,
diğerinin de yakalanma riski, % 40-70’tir (konkordans). Bu oran çift
yumurta ikizlerinde % 20’ye düşer. Eğer hastalık bilinen anlamda
kalıtımsal olsaydı, tek yumurta ikizlerinde konkordans oranının % 100
olması gerekirdi.
Genellikle nöbetler halinde gelen bir hastalıktır. Örnekse
hasta, bir mani nöbeti geçirir; birkaç ay içinde iyileşir. Gerekli
koruyucu tedavi uygulanmazsa, bakarsınız birkaç yıl sonra bakarsınız
birkaç hafta sonra hastalık tekrar başlar. Yeni gelen nöbet mani
nöbeti olabileceği gibi, iki kutuplu bozukluğun depresif nöbeti de
olabilir. Sonuçta, iki kutuplu bozukluk, ya mani ya depresyon
nöbetleriyle gelir; bu ikisinin tedavisi aynen belirtileri gibi
birbirinin tamamen zıddıdır. Bu bakımdan aileler, hastaları mani
nöbetinde ve mani tedavisinde iken birdenbire veya bir süre aralıkla
depresyon belirtileri göstermeye başlarsa, hemen uzmanına başvurup
yeni tedavisini düzenletmelidir. Depresyondan maniye geçiş olursa aynı
kural geçerlidir.
Hastanın
genel görünüm ve davranışında, aşırı hareketlilik, ruhsal ve bedensel
huzursuzluk, gösterişli, aşırı renkli elbiseler giyme, bayanlarda
aşırı makjaj, her iki cinsiyette gözalıcı aksesuarlar, giyimin acaip
bileşiminin ve görünümünün farkında olmama, muayene sırasında izinsiz
hekimin odasına girme ve etrafı karıştırma, tehdit edici davranışlar,
aşırı heyecan ve hareketlilik, aşırı neşe hali dikkati çeker.
Duygulanım, değişken ve çok şiddetlidir. Genellikle çok neşeli olmakla
birlikte, kısa süreli ani ağlama gibi depresyon belirtileri
gösterebilirler; fakat kısa zamanda neşeli hallerine dönerler. Konuşma
yüksek seslidir ve genellikle hızlı konuşurlar; dramatik,
abartıcıdırlar. Bazan, anlaşılmaz konuşma düzeyine ulaşabilirler(enkoherans).
Düşünce
içeriğinde, kendine verdiği önem ve değerde artma, büyüklük düşüncesi,
bencil olma, sanrılar ve daha seyrek olarak varsanılar vardır. Sanrı
ve varsanıları genellikle hastanın mizacı ile uyumludur; “beni
başbakan yapacaklar” düşüncesi ya da bu nitelikte sözler işitme gibi.
Kötülük görme sanrıları olabilir. “kıskanıyorlar, beni öldürecekler.”
Düşünce uçuşması görülür. Bir fikirden diğer fikire hızla atlar.
Başladığı konuyu bitiremez, bu arada birçok şeye değinir fakat hiçbir
şey anlatmaz. Zihnini bir konuya odaklaştırma (konsantrasyon) güçlüğü
içindedir. İçgörü ve akıl yürütme genellikle bozulmuştur. Hastalığının
farkında değildir, inkar eder. Akılcı kararlar veremediğinin farkında
değildir. Aşırı para harcama, hesapsız kumar oynama, aşırı cinsellik,
rastgele cinsel ilişki ya da teşebbüsleri görülür. Engellenme
toleransı düşmüştür, çabuk sinirlenir, kavga çıkarır, saldırgan olur.
Libido artar, yememe veya yemeye vakit bulamama ve aşırı hareketlilik
yüzünden kilo kaybı olabilir. Uyumazlar ve uykuya ihtiyaçları
olmadığını söylerler. Üretken olamamakla birlikte aşırı enerjileri
vardır.
Görüldüğü
gibi, maninin klinik belirtileri ve seyri depresyonun aynadaki
yansıması ya da negatifi gibidir; tam zıddıdır. Maninin, hastalık dönemindeki tedavisi yanında, tekrar nöbet gelmemesi için başvurulan koruyucu tedavileri de vardır. Koruyucu tedavi uygulandığı sürece bir daha bu hastalığı geçirmezler; bu olamazsa, mani nöbeti (ya da depresyon ) tekrar başlasa bile, genellikle hafif düzeyde olur ve kısa sürede sönme eğilimi gösterir. Bu bakımdan, koruyucu uygulamalar önem taşır. |
|