Cumhuriyet 2. sayfa

Üniversite Rektörünün Görevleri

Rektör, üniversitenin en tepe yöneticisidir. Doğaldır ki atanma biçimi, görev yetkileri ve de sorumlulukları yasalarla belirlenmiştir. Eylemleri yasa denetimindedir. Rektörlük, bilim ve toplum açısından saygın bir kurumdur, bu saygınlığın herkesçe korunması, bu makamın yıpratılmaması gerekir; böyle bir yazıya başlarken, yazar da bu saygınlığı göz önünde tutmalıdır. Gene doğaldır ki, bu duyarlılık bu yüce makamı dolduran kişiler için de gereklidir.

Ege Üniversitesi, tarih olarak ülkemizin üçüncü üniversitesidir; fakülteleri, yüksekokulları, enstitüleri ile ülkemizin en büyük üniversitelerinden biridir. Bu üniversitenin başı da, bu büyüklükle onur kazanmış aynı zamanda bu büyüklükle orantılı sorumluluklar yüklenmiştir.

Yönetim kademeleri açısından, rektöre bağlı çok sayıda dekan görev başındadır. Tıp fakültelerinde, dekana bağlı bölüm başkanlıkları bulunur. Anabilim dalları, bölüm başkanlıklarına bağlıdır.

Şimdi, 31 yıllık tüm meslek yaşamımı harcadığım Psikiyatri Anabilim Dalı'ndaki uygulamalara geliyorum: 12 Eylül'le, seçimle gelmiş Anabilim Dalı Başkanı görevden alındı ve şimdiki başkan atandı. Yeni başkan, aynı zamanda rektör yardımcısı; sonra rektör oldu. Tam 19 yıl. Üstüme vazife olmasa da yazmam gerekirse, bir süre ek olarak Nöroloji Anabilim Dalı Başkanlığı da yaptı. Hatta kısa bir süre için de "tedviren (yönetmekle görevli olarak)" dekanlık görevini üzerine aldı.

Konuyu önce yönetim mantığı açısından irdelememiz gerekir. Aynı zamana hem rektör, hem anabilim dalı başkanı olmanın yönetimsel şemasına göz atalım:

Diyelim ki, Çubuk Barajı'nda çalışan bölüm şefi, gün geldi, başbakan oldu. Kendisine bağlı onlarca bakanlık var. Her bakana bağlı birçok genel müdürlük var. Her genel müdürlüğe bağlı müdürlükler var. Başbakan diyor ki, "ben aynı zamanda Çubuk Barajı Müdürlüğü görevini de sürdüreceğim". Bu, yönetim mantığı açısından konunun incelenmesi. İşte mantıksız şeması:

Şimdi de konuya hukuk mantığı açısından bakalım. Anabilim dalında görevlisiniz; diyelim ki başkanı şikâyet etmek istiyorsunuz. Başkanınız aynı zamanda üniversitenizin rektörü. Bu iş nereye varabilir? Rektörün tayin ettiği dekan, anabilim dalı başkanlarıyla toplantı yapsa, Psikiyatri Anabilim Dalı Başkanına (aynı zamanda rektör), hiyerarşik yaklaşımı nasıl olabilir?

Gene hukuksal küçük bir ayrıntı. Anabilim dalı başkanının, tam gün çalışması gerekir. Sözgelimi, part time çalışan bir kişiyseniz ve eğer kürsü başkanı olmak isterseniz, part time çalışma hakkınız korunmakla birlikte, tam gün mesaisi yapmak zorundasınız. Büyük bir üniversitenin rektörü iseniz; başkanı olduğunuz anabilim dalına sadece şöyle bir uğrarsınız. Öyleyse bu durum, anabilim başkanının tam gün çalışması ilkesiyle uyuşmamaktadır. Yoksa, Anabilim Dalı Başkanı aynı zamanda rektörse, yasa ve/veya yönetmelikler rafa mı kaldırılıyor?

Başka bir ayrıntı daha. 67 yaşına ulaşan devlet görevlisi, yaş sınırı nedeniyle emekli olur. Eğer bu yaşa geldiğinizde rektörseniz, zorunlu emekli olma süreniz, rektörlük döneminiz sona erinceye kadar uzamış olur. Doğaldır ki, demokratik olmasa da, değişmediği sürece yasanın dediği olur. Yasanın ya da yönetmeliğin dediği olur da, "şık" olur mu, tartışılmalıdır. En azından, bu hakkı, rektörlük görevi dışında kullanmanın şık olmadığını düşünüyorum.

Başkan 7 yıldır üçer yıllık dönemler için seçimle gelir ama, kimse alınmasın, bazı gariplikler de olmuştur. Bir sabah kliniğe gelirsiniz; bir telefon duyurusu alırsınız, "Dekanlığa buyurun; yarım saat içinde Anabilim Dalı Başkanı'nı seçeceksiniz" diye. Toplanırsınız, bakarsınız bazı öğretim üyeleri hazır değil; dersiniz ki "Bu seçimi erteleyelim; tam kadro burada değiliz". Size denir ki: "Hayır; Anabilim Dalı Başkanlığı bir gün bile boş kalamaz. Cevap verirsiniz: "Savaş halinde miyiz, yangından mal mı kaçırıyoruz; ayrıca şimdiki başkan yeni seçime kadar görevini sürdürür nihayet birkaç gün". Gene, "Olmaz" yanıtını alırsınız. Üç yıl sonra, başka bir öğretim üyesi meslektaşınızla, İzmir dışında bir bilimsel kongreye, tabi ki resmen izinli olarak atılırsınız. Pazartesi günü göreve döndüğünüzde, öğrenirsiniz ki cuma günü kürsü başkanı seçilmiş, üniversite rektörü gene anabilim dalı başkanı olmuştur. Peki, o sırada birkaç günlüğüne İzmir dışına çıkmış olan iki öğretim üyesinin seçme ve seçilme hakkı nerede kalmıştır? Bütün bunların yasa ve/veya yönetmeliklere uygun olduğu söylenecekse bu da tartışılmalıdır. Hukuk yolu budur; demokrasi budur. Bunu yaparken de, safsatalara sapılmamalıdır. "Rektör, aynı zamanda Anabilim Dalı Başkanı olamaz" diye bir yasa yok mantığı gibi. Böyle bir gerekçeye dayanmak, "hakkın suiistimali" anlamına gelir. Çubuk Barajı Müdürü seçiminde, başbakan da aday olsa ve de seçilse, bu ne kadar demokratik olur?

Ülkemiz, demokratikleşme özlemindedir. Demokratikleşmenin önemli koşulu tartışabilme ve şeffaflaşmadır. Üniversiteler, bu konunun öncülüğünü yapmalıdır. Bu inançla, konuyu, kamuoyu önünde ilgili kurum ya da kurumların dikkatine sunuyorum.